
ET₀ va bug'lanish: sug'orishni ob-havo bo'yicha rejalashtirish
Penman-Monteith, ekin koeffitsienti Kc va suv balansi — sug'orish sanasini oldindan aytish usuli.
O'qish →
Kuzgi bug'doy - kuzda ekiladigan, qishda tinim davrini o'tkazadigan va bahor-yoz davomida hosil shakllantiradigan ekin. Sug'orish samaradorligi ko'p jihatdan qaysi fazada, qancha suv berilishiga bog'liq - erta yoki kech sug'orish hosildorlikka bir xil ta'sir qilmaydi.
Kuzgi tuplanish (ekishdan keyin, sentabr-oktabr). Urug' unib chiqishi va dastlabki tup hosil bo'lishi uchun tuproq namligi muhim, lekin talab unchalik yuqori emas - ildiz tizimi 20-25 sm chuqurlikda joylashadi. Kuzda yog'in yetarli bo'lsa, alohida sug'orish shart emas.
Qishki tinim davri. Faol o'sish to'xtaydi, sug'orish o'tkazilmaydi (tuproq juda qurib ketmasa).
Bahorgi tuplanish / qayta vegetatsiya (mart). O'simlik faollashadi, yon ninachalar shakllanadi. Ildiz 30-40 sm chuqurlikka boradi. Suv talabi o'rtacha - haddan tashqari sug'orish tup sonini ortiqcha oshirib, poyalarni ingichkalashtiradi va yotib qolish xavfini kuchaytiradi.
Naychalash (poya bo'g'imlanishi, aprel). Bu fazada o'simlik tez o'sadi, biomassa faol to'planadi, ildiz 60-80 sm ga yetadi. Suv talabi keskin ortadi - namlik yetishmasligi boshoq elementlari sonini (don qatorlari, boshoqchalar) kamaytiradi.
Boshoqlash-gullash (aprel oxiri-may). Bu - eng nozik va eng kritik faza. Gullash paytida qisqa muddatli suv stressi ham chang chiqishi va urug'lanishga salbiy ta'sir qilib, don sonini bevosita kamaytiradi. Ildiz 100-120 sm chuqurlikkacha yetadi.
Donning to'lishi (may-iyun). Dastlabki bosqich (sut pishish) hosildorlik uchun juda muhim - don massasi asosiy qismi shu davrda shakllanadi. Suv yetishmasligi don vaznini kamaytiradi. Mum pishish bosqichiga o'tgach, suv talabi keskin pasayadi.
Pishish (to'liq pishish, iyun). Sug'orish to'xtatiladi - bu bosqichda namlik faqat yig'im-terimni kechiktiradi va don sifatiga salbiy ta'sir qiladi.
| Faza | Ildiz chuqurligi | Suv talabi | Kritiklik darajasi |
|---|---|---|---|
| Kuzgi tuplanish | 20-25 sm | Past-o'rta | Past |
| Bahorgi tuplanish | 30-40 sm | O'rta | Past-o'rta |
| Naychalash | 60-80 sm | Yuqori | O'rta-yuqori |
| Boshoqlash-gullash | 100-120 sm | Eng yuqori | Juda yuqori |
| Don to'lishi (boshlang'ich) | 120-150 sm | Yuqori | Yuqori |
| Don to'lishi (mum pishish) | 150 sm | Past | Past |
| To'liq pishish | - | Kerak emas | - |
Mintaqa va yil sharoitiga qarab farq qilsa-da, quyidagi sxema ko'p hollarda ishlaydi:
Har bir sug'orish odatda 700-900 m³/ga atrofida bo'ladi, mavsumiy umumiy me'yor esa mintaqaga qarab 3000-4500 m³/ga oralig'ida shakllanadi (janubiy issiq-quruq hududlarda yuqori chegaraga yaqin, shimoliy/tog'oldi zonalarda pastroq).
Ushbu maqoladagi raqamlar umumiy va ma'lumot xarakteriga ega bo'lib, aniq dala sharoiti, tuproq turi va mahalliy gidromodul zonalashtirish (irrigatsiya boshqarmasi ma'lumotlari) asosida aniqlashtirilishi tavsiya etiladi.